Indeling en beschrijving van wolken


Direct naar het schema "Wolkenindeling"

Wat zijn wolken

Wolken bestaan uit fijne waterdruppeltjes (eventueel onderkoeld) en/of ijskristallen. Bevinden deze zich op 'ooghoogte' (ca. 2 meter), zodat ze het horizontale zicht reduceren tot minder dan 1 kilometer, dan spreken we van mist. Grondmist, vaak zeer dicht, heeft geen grotere verticale afmeting dan 1,5 à 2 meter. In de meteorologie is een wolk een hydrometeoor, een 'waterig' verschijnsel in de atmosfeer. Zoals alles in de natuur, zijn wolken voortdurend aan verandering onderhevig. Het valt voor een leek niet altijd mee om er 'lijn' in te ontdekken. Iedereen kent begrippen als windveren, schaapjeswolken, stapelwolken, regenwolken, donderkoppen en buien. Net zoals bij flora en fauna zijn de wolken in families, geslachten, soorten en variëteiten ingedeeld, met nog bijkomende vormen en verschijnselen. We onderscheiden vier families waarvan drie in etages:

  • Hoge wolken boven de 6 km
  • Middelbare wolken tussen de 2,5 en 6 km
  • Lage wolken onder de 2,5 km
  • De vierde familie bestaat uit Cumuliforme bewolking, die zich niets van die drie etages aantrekt

Naast deze 4 families, zijn er 3 hoofdvormen te onderscheiden:

Stapelwolken Laagwolken Vederwolken
Cumulus Stratus Cirrus
Cumulonimbus Nimbostratus Cirrocumulus
Stratocumulus Altostratus Cirrostratus
Altocumulus Cirrostratus  
Cirrocumulus    
Familie I - Hoge bewolking

Geslacht: Cirrus (Ci)
Cirruswolken zijn delicate, ijle, streperige wolken die zilver/wit van kleur zijn en bijna doorzichtig zijn tegen de helderblauwe lucht. Cirruswolken op middelbare breedten worden vaak meegenomen door de overheersende westelijke wind. Vaak hebben ze de vorm van een meer geconcentreerde vorm met lange uitlopers er aan vast. Deze lange strepen bestaan uit ijskristallen die min of meer uit de wolk zelf zijn gevallen en neerdalen in een luchtlaag die minder snel beweegt dan de wolk zelf, die zich op grotere hoogte bevindt. Cirrus aan de hemel kan een teken zijn dat er slecht weer op komst is.

Geslacht: Cirrocumulus (Cc)
Cirrocumuluswolken zijn ijle kleine ronde wolkjes en worden ook wel kleine schapenwolken genoemd. Dit wolkenpatroon kan de hele hemel bedekken, maar doet dat meestal niet. Het ontstaat wanneer de wind in verschillende luchtlagen in verschillende richtingen of met een afwijkende snelheid waait. Schapenwolken op deze hoogte worden vaak gezien als een teken dat er neerslag op komst is, omdat deze verschilen in de snelheid en richting van de wind in de hogere luchtlagen meestal duidt op de komst van een front.

Geslacht: Cirrostratus (Cs)
Wanneer je een halo (kring) ziet rond de zon of maan, kijk je door een dunne zilveren sluier van Cirrostratuswolken. Dunne lagen Cirrostratus bedekken vaak de hele hemel. Dikker wordende Cirrostratus is vaak een voorteken van neerslag in de komende 12 tot 24 uur, omdat ze voor een frontale depressie uit spoeden die ontstaan is als golf in het polaire front. De sluier wordt steeds dikker en wordt uiteindelijk vervangen door lager hangende, dikkere soorten wolken.

Familie II - Middelbare bewolking

Geslacht: Altocumulus (Ac)
Altocumuluswolken zijn grijs en wattig dik en komen voor in golfpatronen en in streeppatronen. Ze zijn wattiger dan Cirrocumulus en ze bedekken over het algemeen meer van de hemel. De randen van deze wolken tekenen zich scherper af, doordat ze vooral waterdruppeltjes bevatten en minder ijskristallen. Opstijgende lucht kan ervoor zorgen dat kleine "kasteeltjes (castellanus)" ontstaan. Altocumulus geeft maar zelden neerslag die de grond bereikt, hoewel ze een duidelijk teken zijn van een laag instabiele lucht in de hogere atmosfeer. Altocumulus onstaat door convectie, het opstijgen van de lucht, en kan een teken zijn van een naderend koufront. Als je ze 's ochtends op een warme, vochtige zomerdag ziet, kan het in de namiddag heel goed gaan onweren.

Geslacht: Altostratus (As)
Altostratuswolken vormen een laag van blauwwitte ijskristallen en waterdruppeltjes die de hele hemel bedekt en veel minder licht doorlaat dan een ijle sluier van Cirrostratuswolken. Altostratus is misschien dun genoeg om de zon of zelfs de maan door te laten schemeren als een nauwelijks zichtbare "waterige" schijf, maar te dik om halo's te vormen of om schaduwen op de grond te geven. Deze wolkenlagen verschijnen vaak voordat neerslag gaat vallen over een groot gebied.

Geslacht: Nimbostratus (Ns)
Nimbostratuswolken zijn regenwolken. Ze vormen een grijze deken die donkerder is dan een laag stratuswolken, een minder regelmatig patroon heeft en aan de basis minder uniform is. De zon dringt niet meer direct door een dergelijk wolkendek. De lage, donkergrijze wolken produceren over langere perioden kleine of grote hoeveelheden neerslag. Vanwege de neerslag en de mistige sfeer zijn de contouren van deze wolken meestal erg vaag. De onderkant van een Nimbostratus wordt vaak getekend door verwaaide slierten die zich losmakem van de wolk (pannus). Nimbostratus hoort eigenlijk typisch bij actieve fronten die langdurig regen of sneeuw brengen.

Familie III - Lage bewolking

Geslacht: Stratocumulus (Sc)
Stratocumuluswolken zijn grote laaghangende wolkenbanden die elkaar in donkere rijen opvolgen. Het zijn dikke grijze of witachtige wolken, maar door de onregelmatige patronen is vaak de blauwe hemel er tussendoor zichtbaar of schijnen er mooie rechte zonnestralen doorheen. Stratocumulus ziet er soms dreigend uit, maar geeft zelden neerslag.

Geslacht: Stratus (St)
Als je bent omgeven door mist, bevind je je middenin een stratuswolk die aan de grond zit. Meestal zijn het monotoon grijze laaghangende wolken die de hele horizon bedekken. Het zijn wolken die vaak ontstaan uit opgestegen mist. Stratuswolken kunnen bergtoppen en de hoogste verdiepingen van wolkenkrabbers aan het zicht onttrekken. Uit stratuswolken motregent het soms, maar het zijn geen regenwolken.

Familie IV - Verticaal ontwikkelende bewolking

Geslacht: Cumulus (Cu)
Op een warme en verder heldere late ochtend en middag kunnen in hoog tempo Cumuluswolken verschijnen, die groot, helder en scherp afgetekend zijn en die lijken op dikke witte kussens met een donkere onderkant en een vlakke basis. Je ziet deze soort wolken vaak in een gedeeltelijk bewolkte lucht bij mooi weer. De wolken worden gevormd in stijgende luchtmassa's die vaak zijn omgeven door koude dalende luchtmassa's die zeer helder zijn. Cumuluswolken bestaan meestal maar enkele uren lang. Convectie, het opstijgen van warme lucht, is vereist bij de vorming van cumuluswolken. Ze ontwikkelen zich wanneer de temperatuur overdag stijgt en verdwijnen weer terwijl de aarde 's avonds afkoelt. Ze bereiken hun maximale hoogte in de namiddag, wanneer het aardoppervlak het warmst is door aanwarming van de zon. Een krachtiger type cumuluswolk is de Cumulus congestus, die vaak ontstaat in warme, vochtige, onstabiele omstandigheden. Deze cumuluswolken zijn dicht opeengepakt en groeien snel uit tot grote hoogten. Er kan plaatselijk kortstondig regen uit vallen. Als een Cumulus congestus blijft groeien, wordt het een gigantische Cumulonimbus, die in de meeste gevallen onweer brengt. We noemen Cumulonimbus "buienwolk".

Geslacht: Cumulonimbus (Cb)
Binnen een kwartier kan de bloemkoolachtige bovenkant van een Cumulus congestus heel hoog opstijgen in de atmosfeer en daar dan een vlakke, aambeeldvormige top vormen die wel 10 of zelfs 15 km hoog kan reiken. Aan de bovenkant raakt de wolk de onderkant van de stratosfeer en komt daar wind met hoge snelheden tegen die de donderkoppen een typisch verwaaide top geeft. Deze deken van cirruswolken (het aambeeld) is vaak de voorbode van een passerende Cumulonimbuswolk. Vlak voor de donderwolk zelf over komt, voel je misschien een vlaag koude wind wanneer de neerwaartse koude lucht voor de onweersbui passeert. Deze enorme wolken kunnen afzonderlijk voor buien met onweer zorgen of deel uitmaken van een breder front van aaneengesloten onweersbuien, die we een "buienlijn" of (in zwaardere vorm) een squall-line noemen. Deze soort wolk produceert donder en bliksem en hevige neerslag in de vorm van regen en hagel. Cumulonimbuswolken veroorzaken sterke valwinden (downdrafts), zware windstoten en zelfs tornado's. De grootse onweersbui die er bestaat noemt men een "supercell".

Schema wolkenindeling
Geslacht Soort Variëteit Verschijnsel
Cirrus fibratus
uncinus
spissatus
castellanus
floccus
radiatus virga
Cirrocumulus lenticularis
castellanus
floccus
undulatus
lacunosus
virga
Cirrostratus fibratus
nebulosus
undulatus  
Altocumulus lenticularis
castellanus
floccus
translucidus
opacus
duplicatus
undulatus
radiatus
lacunosus
virga
Altostratus   translucidus
opacus
undulatus
virga
praecipitatio
pannus
Nimbostratus     virga
praecipitatio
pannus
Stratocumulus stratiformis
lenticularis
castellanus
translucidus
opacus
duplicatus
undulatus
radiatus
lacunosus
virga
Stratus nebulosus
fractus
translucidus
opacus
undulatus
praecipitatio
Cumulus humilis
mediocris
congestus
fractus
radiatus pileus
virga
pannus
tuba
Cumulonimbus calvus
capillatus
  praecipitatio
virga
pannus
incus
mammatus
pileus
velum
arcus
tuba

Tag Cloud
Voorspellen Media Sitemap Grafieken Sponsors Meer webcams Wolkenatlas Weblog Vraagbaak Twitter Bioweer Bliksemdetectie Satelliet Poollicht Weerfoto Weerkaarten Statistieken Windverwachting Weersverwachting Overzichten Stormen Home Onweer Orkanen Rss Neerslagradar Banners Zoeken Noorderlicht Wat is weer Hooikoorts Info