Poollicht of Noorderlicht
Live webcam Aurora Sky Station
Direct naar de Aurora Forecast
Direct naar de actuele zonnewindsnelheid
Direct naar het Poollichtnieuws
Wat is Poollicht of Noorderlicht (Aurora Borealis)
In 1989 werd er grote opschudding in de lage
landen veroorzaakt. Mensen belden in grote getale de politie. Grote brand. Het
verschijnsel dat ze zagen was het noorderlicht (Aurora Borealis), dat bij ons
uiterst zelden voorkomt. Samen met het zuiderlicht (Aurora Australis) wordt dit
verschijnsel het "Poollicht" of "Noorderlicht" genoemd (Aurora).
Het Poollicht is een van de indrukwekkendste verschijnselen in de natuur. Het
verschijnsel ontstaat door elektronen, afkomstig van de zon, die de aardse
atmosfeer binnendingen. Op de zon vinden zo nu en dan enorme uitbarstingen
plaats. Kenmerkend voor de grote activiteit van de zon zijn de zonnevlekken (die
waarneembaar zijn van op de aarde). Deze zonnevlekken verschijnen en verdwijnen
periodiek. Om de elf jaar is er een periode met een grote zonneactiviteit en dan
ook een zonnevlekkenmaximum. Ook het jaar 2000 was zo'n periode.
Deze uitbarstingen op de zon zenden enorme hoeveelheden elektrisch geladen
deeltjes in alle richtingen, dus ook in de richting van de aarde. In de buurt
van onze planeet richten ze ze zich naar het magnetisch veld van de aarde. Op
een hoogte van 80 tot 1000 km botsen deze deeltjes, die een snelheid van 1600
km/s hebben, op zuurstof- en stikstofmoleculen van onze atmosfeer. Deze
moleculen krijgen hierdoor een hogere energie-inhoud en bereiken dus een
onstabielere toestand. Bij de overgang naar de opnieuw stabiele toestand, zendt
de molecule een lichtflits uit. De kleur van dat licht hangt af van de soort
molecule waarop het elektron botst en van de luchtdruk waarbij de botsing
plaatsvindt. (Bijv. : zuurstof + lage druk
-->geelgroen, zuurstof + nog lagere
druk -->rood, stikstof -->blauw).
Poollicht wordt meestal gezien in groene kleuren in de noordelijke regio's en
meer een rode kleur wanneer er Poollicht is in België en Nederland. De kleuren
variëren van rood naar roze, blauw naar paars en van lichte naar donkere
kleuren. De reden dat Poollicht diverse kleuren vertoont is te wijten aan onze
atmosfeer, deze bestaat uit diverse samenstellingen zoals zuurstof en stikstof.
Wanneer geladen deeltjes die van de zon de atomen en moleculen van de Aardse
atmsofeer raken, verhogen ze de energie van de atomen en zullen deze licht
afgeven. Verscheidene atomen geven een verschillend kleur af uit het spectrum
wanneer zij in energie verhoogd worden. Een voorbeeld hiervan is neonlicht, deze
bevatten het gas Neon. Door deze lichten stroomt elektriciteit die het gas in
energie gaan verhogen. Wanneer de energie opgewekt wordt in de Neon geeft deze
een helder rood-oranje kleur af. Neon lichten zijn dus hetzelfde principe als
Poollicht maar dan op een kleinere schaal.
Verscheidene gassen geven verschillende kleuren af wanneer de energie ervan
verhoogd wordt. Zuurstof op ongeveer 100km geeft een geel-groene kleur af, op
een hoogte van ongeveer 300km zal ons alle rode kleuren van Poollicht geven.
Ionische stikstof produceert een lichtblauwe kleur en neutrale stikstof geeft
een rood-paarsachtige kleur af en gegolvde randen. Indien de atmosfeer zou
bestaan uit Neongas en Sodiumgas bevat zouden we rood-oranje en geel Poollicht
zien.
Poollicht is een dynamisch verschijnsel dat een groot gedeelte van de
nachtelijke hemel kan bedekken. Het lijkt wat op een kleurrijk, lichtgevend en
verschuivend gordijn. Bij ons is het Poollicht meestal wit met soms wat groen
erdoor. De onderkant is sterk afgetekend; de bovenkant is veel vager begrensd.
Boven de 70° NB en ZB kan in de meeste heldere nachten Poollicht worden
waargenomen. In het noorden van Scandinavië komt het zelfs dikwijls voor dat men
bij noorderlicht de krant buiten kan lezen! Op lagere breedten is het
verschijnsel zeldzamer en hoofdzakelijk beperkt tot perioden met een
zonnevlekkenmaximum. Noorderlicht werd al waargenomen tot in Athene en Mexico
City, zuiderlicht al tot in de stad Brisbane (Australië).
Het raadsel van het ontstaan van het Poollicht werd pas in 1957, het
Internationaal Geofysisch Jaar, opgelost. Hoogtemetingen van het Poollicht
werden reeds 200 jaar tevoren verricht door de Engelsman Henry Cavendish. Deze
hoogtemetingen werden nu ook verfijnder uitgevoerd en daarbij bleek dat het
Poollicht niet precies verticaal in de hemel hangt, maar dat de bovenkant wat
naar voren helt.
De wetenschappers hebben ook wel eens gedacht dat perioden met een
zonnevlekkenmaximum samenvielen met warme zomers en strenge winters (vb. 1947).
In sommige jaren zien we echter juist het tegenovergestelde. Er zouden wel
aanwijzingen zijn dat de gemiddelde druk op het noordelijk halfrond boven land
dan wat hoger is. Een hoge zonneactiviteit zou zelfs het aantal
verkeersongevallen doen toenemen (Al moeten we dat toch met een korreltje zout
nemen.). Vroeger dacht men in onze streken dat het zien van Poollicht een
voorteken was van een slecht jaar met heel wat regen.
Het Noorderlicht zou soms vergezeld zijn van een ritselend of ruisend geluid.
Vroeger (rond de 16-de eeuw) dacht men dat dat het wapengekletter was van de
hemelse legers. Een andere opvatting was dat het noorderlicht de koude
noordelijke landen verlichtte tijdens hun lange nachten opdat de mensen meer en
beter zouden kunnen werken. Ook de Nieuw-Zeelandse Maori 's zagen het Poollicht
als een 'brandende hemel' in hun mythologie. Alleen op enkele
dagen in het jaar is het mogelijk om Noorderlicht te zien in Nederland. Het moet
dan wel helder en onbewolkt zijn. Tevens moet het donker zijn in de richting
waarnaar men kijkt (het Noorden). Om te weten te komen of er Noorderlicht mogelijk is in onze regio, is het handig
om te kijken naar een zogenaamde Magnetometer. Een magnetometer meet de verstoring van het aardse magneetveld door zonnewinden. Bij de "Gerelateerde links" vindt u de magnetometer in het Zweedse Kiruna (Noorden van Zweden in Lapland). Let vooral op de zwarte lijn. Wanneer deze de -1000 nadert, is er Noorderlicht
mogelijk in Nederland. Wanneer de waarde daalt naar ongeveer -500, is er Noorderlicht mogelijk in
Scandinavie.
Als er geen Noorderlicht zichtbaar is in Nederland, kunt u altijd nog terecht in Lapland in Zweden. Zie hiervoor de webcams aan de rechterkant van deze pagina.
In Lapland is Noorderlicht meer regelmaat dan uitzondering, vooral in de periode september tot maart.
Klik op het webcamplaatje voor een groter beeld. De beelden worden automatisch om de 2 minuten ververst.
Het Noordelicht is ook in Lapland niet altijd zichtbaar, dus wees geduldig.
Het kan voorkomen dat de beelden voor korte of langere tijd niet beschikbaar zijn. Excuses hiervoor.
Gerelateerde links:
- Nature of Jokkmokk
- Aurora Sky Station
- Magnetometer - De magnetometer in het Zweedse Kiruna
Diverse kaartjes, metertjes en indexen
Er zijn diverse kaartjes, metertjes en indexen waarop u kunt zien wat de huidige zonnewind of KP-index is. Ook zijn er zonnefoto's en de zogenaamde Auroral Oval.
Gerelateerde links:
- Space Weather - Actuele zonnewindsnelheid
- Space Weather - Zonnewind. Snelheid, sterke en richting magnetisch veld
- Australian Space Weather Agency - Solar Wind Speed and Bz
- Space Weather Prediction Center - Zonnewind. Bz, speed and pressure
- Space Weather Prediction Center - Auroral Oval
- Space Weather - Auroral Oval
- Solar Data Analysis Center - Foto van de zon
- Space Weather Prediction Center - Predicted KP-index
- n3kl.org - Estimated Planetary KP-index
Nieuws over Poollicht of Noorderlicht
